Erken Ergenliğin Tedavi Edilmesi Şart Mı ?

Erken Ergenliğin Tedavi Edilmesi Şart Mı ?
586 Görüntülenme

Ergenlik Ne Zaman Başlar?

Ergenlik kızlarda 8-13 yaşları arasında ve erkeklerde de 9-14 yaşları arasında başlamaktadır. Ergenliğin ilk bulgusu kızlarda meme büyümesi ve erkeklerde testis büyümesidir. Ergenlik nadiren kasık kıllanması ile de başlayabilir.

Erken Ergenlik Nedir? 

Erken ergenlik, kızlarda 8 ve erkeklerde 9 yaşından önce ergenliğin başlamasıdır. Özellikle erken ergenlik, kız çocuklarında daha sık görülmekte olup erkek çocuklarda daha nadir görülmektedir.

Dünyada ve ülkemizde son  yıllarda erken ergenlik artmaktadır. Erken ergenliğe neden olan durumlar incelendiğinde çocukların büyük çoğunluğunda (%75-90) ciddi bir neden saptanmayıp “idiopatik” yani “sebebi belli olmadığı” ortaya konmaktadır. Bu nedenle ailenin durumu fark edip en kısa zamanda tanı ve tedavi için endokrin merkezine götürmesi önemlidir.

Kilo Fazlalığı Neden Önemlidir? 

Diğer taraftan çocukluk yaşında obezitenin artması, erken ergenlik olasılığını da arttırmaktadır. Çünkü obez çocuklarda artan östrojen, ergenlik gelişimini hızlandırır. Bu nedenle obezitenin çocukluk yaş grubunda önlenmesi, erken ergenlik için de faydalı olacaktır. Diğer taraftan erken ergenliği çocuklarda, obezite erken ergenlik tedavi başarısını azaltan bir faktördür.

Doğal (!) Gıda Katkı Ürünleri Neden Çok Tehlikelidir?

Gıda katkı maddeleri, böcek ilaçları (pestisitler), kozmetik ürünler ve oyuncaklar içindeki kimyasallar, erken ergenliği başlatabilmektedir. Ayrıca soya, lavanta yağı, rezene çayı ve arı poleni gibi doğal olduğu ileri sürülen ürünlerin kullanımı da erken ergenlik gelişimine yol açabilir. O nedenle piyasada bulunan ve doğal bitki özleri olduğunu iddia eden ürünler de, çocuk sağlığı acısından risk teşkil edebilir. Diğer taraftan çocuklar için cazip olan abur cuburların yapımında kullanılan katkı maddeleri de erken ergenlik acısından risk teşkil edebilir. Çünkü tüm bu ürünler, endokrin bozucu olarak isimlendirilen zararlı hormonlar içerebilmektedir. İnsan yaşamının en hassas dönemi olan çocukluk çağında bu zararlı ürünler kullanıldığında, ileriki yaşlarda birçok olumsuz etki ortaya çıkabilir. Burada en korkunç olan nokta ise, doğal olduğu ileri sürülen ancak zararlı maddeler içeren bu ürünlerin kullanımından kaynaklanan olumsuz etkilerin, bu ürünlerden kaynaklandığını ortaya koymanın her zaman mümkün olmamasıdır. Örneğin doğal bitkisel gıda takviyesi olduğu ileri sürülen bir ürünün çocuklarda kullanımı sonucunda, erken ergenlik ortaya çıkabilir. Ancak erken ergenliğin nedeninin bu gıda takviyesi olduğunu ortaya çıkarmak çoğunlukla mümkün değildir. Zaten çocuklarda kısa ve uzun dönem yarar ve zararları bilimsel olarak ortaya konmadığı için bu ürünlerin Sağlık Bakanlığından onayları bulunmamaktadır. Aileler bu konuda duyarlı olmalıdır.

Erken Ergenliğin Belirtileri Nelerdir?

Meme büyümesi, koltuk altı ve kasık kıllanması, boy uzamasının hızlanması, sivilce, saçların yağlanması, ter kokusu, penis ve/veya testis büyümesi, davranış değişiklikleri ve vajinal akıntı erken ergenliğin başlıca bulgularıdır. Çocukta bu bulgulardan birinin erken yaşlarda saptanması (kızlarda 8 yaş erkeklerde 9 yaşından önce) aile için uyarıcı olmalıdır. Ayrıca erken ergenliği olan çocuklarda baş ağrısı, kusma, nöbet geçirme, çok su içme, çok idrar yapma ve görme problemleri de olabilir. Bu şikayetlerin ne zaman çıktığı ve ne kadar hızlı ilerlediği de çok önemlidir. Çünkü altta yatan ciddi bir hastalığın ilk göstergesi erken ergenlik olabilir.

Erken Ergenliğin Tedavi Edilmesi Neden Çok Önemlidir? 

Erken ergenliği olan ve herhangi bir neden saptanamayan çocukların, zamanında tanı konulup tedavi edilmeleri çok önemlidir. Aksi halde birçok sorunla karşı karşıya kalabilirler. Örneğin ergenliğe erken girdikleri için 8-10 yaşlarında yaşıtlarına göre uzun olan bu çocukların erişkin boyları, kemiklerindeki büyüme noktalarının erken kapanması nedeniyle toplumdan kısa kalır. Diğer taraftan kız çocuklarının 10 yaşından önce adet görmeleri söz konusu olabilir. Bu durumda adet kanamaları küçük yaştaki kızların, hem küçücük bedenleri için hem de psikolojik duygulanımları için ağır bir yük oluşturmaktadır. Kızlarda erken ergenlik veya küçük yaşlarda adet görme, meme gibi östrojene hassas dokularda olumsuz etkiler de oluşturabilir.

Ergenlik Bulguları Erken Başlayan Çocuklar Neden Kontrol Edilmelidir?  

Ayrıca unutulmaması gereken diğer bir nokta, çok sık olmasa bile erken ergenliğin nedeni, altta yatan tıbbi bir problem olabilir. Bu nedenle tanının en erken zamanda konması, hayati öneme haizdir. Aksi halde tanıda geç kalınırsa hayatı tehdit edebilir.

Erken Ergenliği Olan Çocuğa Nasıl Tanı Konur?

Erken ergenliği olan çocukların, dikkatli bir şekilde muayene edilmesi gerekmektedir. Hem çocuğunuz gelişimi, ergenliğinin evresi hem de altta yatabilen hastalıkların bulguları değerlendirilmektedir. Çocuğunuz değerlendirilirken hem şimdiki hem de gelecekteki durumu (boy, adet vs) dikkate alınmaktadır. Bu değerlendirmelerden sonra kemik olgunlaşmasını değerlendirmek için kemik yaşı bakılmaktadır. Kemik yaşı, çocuğunuzun gelişimi, ergenlik durumu, ileriki yaşamdaki boyu vs hakkında ipuçları vermektedir. Ayrıca kanda hormonal testler ve radyolojik görüntülemeler ile tanı kesinleşmektedir.

Ergenliğin Hızlı İlerlemesi Ne Demektir? Neden Önemlidir?

Diğer önemli nokta ergenlik, kızlarda 8 ve erkeklerde 9 yaşından sonra başlasa bile, hızlı ilerleme gösterebilir. Erken ergenlikte görülen boy kısalığı ve erken adet olma gibi problemler ergenlik hızlı ilerlediğinde de ortaya çıkabilir. Hızlı ilerleyen ergenliği olan çocuklar, poliklinik rutininde sık görülmektedir. Hızlı ilerlediği için bu çocuklara hızla tanı konup en kısa sürede tedaviye başlamak çok önemlidir. Aksi halde kısa sürede ergenlik tamamlanacak ve yapılacak bir şey kalmayacaktır. Bu nedenle ergenlik döneminde olan çocuklar mutlaka ergenlik ve boy gelişimi acısından kontrol edilmelidir.

Erken Ergenlik Tedavisi Nasıldır?

Erken ergenliği olan çocukların, en kısa zamanda tanı alması ve tedaviye başlanması başarı oranını arttırmaktadır. Erken ergenlik tedavisi için, ergenlik hormonlarının salgılanmasını baskılayan ilaçlar kullanılmaktadır. Bu tedavi, 28 günlük veya 3 aylık enjeksiyonlar şeklinde uygulanır. Kalçadan veya bacaktan cilt altı veya kas içine uygulanabilmektedir. Tedavi esnasında genellikle önemli bir problem oluşmamaktadır. Kullanılan ilaçların en sık gözlenen yan etkisi iğnenin yapıldığı yerde ağrı, şişlik ve kızarıklıktır. Bu yan etkiler, her 10 hastadan 1’inde görülebilir. Uzun vadede bu ilaçların kısırlığa yol açması söz konusu değildir.

Sonuç olarak, erken ergenlik önemli bir durumdur. Erken ergenliğe ne kadar erken müdahale edilirse hem tedavi hem de başarı ihtimali o derece yüksektir. Bu nedenle erken ergenlik şüphesi olan çocuklarınızı en kısa sürede saptamak ve en başarılı şekilde tedavi etmek için hastanemiz Çocuk Polikliniğimize bekliyoruz.

 

Doç.Dr. Ediz Yeşilkaya
Çocuk Sağlığı ve Endokrinoloji