Çocuklarda Boy Kısalığı

Çocuklarda Boy Kısalığı
275 Görüntülenme

Çocuklarda Boy Kısalığı

Boy Kısalığı Nedir? 

Boy kısalığı, çocuğun yaş ve cinsiyetine göre boyunun kısa olmasıdır. Çocuğun boyunun kısa olması masum bir durum olmayabilir. Altta yatan ve tüm vücudu etkileyen bir hastalık sonucunda, çocuğun boyu kısa kalmış olabilir. Bu nedenle okulda sınıfın kısa olan çocukları mutlaka bu açıdan değerlendirilmelidir.

 

Çocuğunuzun Boyunun  Uzun Olması Mümkün mü ?

Çocukların boyları, aile genetiğine uygun olarak uzarlar. Anne babası ister uzun olsun ister kısa olsun çocuklar anne babasından aldıkları genetiğe uygun uzayıp uzamadıkları konusunda kontrol edilmelidir. Çünkü genetik yapıdan daha kısa olan çocuklar, tedavi ile boylarının uzaması söz konusu olabilir.

 

Çocuğunuzun Boy Kısalığı Hastalık İşareti olabilir mi?

Diğer taraftan her çocuk, yaşına uygun olarak uzamalıdır. Yaşına uygun olarak uzamayan çocuklar da mutlaka araştırılmalıdır. Çünkü sonradan başlayan bir hastalığın ilk bulgusu da boy kısalığı olabilir.

 

Boyu Kısa Olan Çocuğunuz, Neden Acilen Tedavi edilmelidir?

Unutulmaması gereken nokta da boy kısalığı erken araştırılıp teşhis edildiğinde hem erken tedavi şansı artar hem de erişkin boyunun o kadar uzun olması söz konusudur.

 

Çocuğunuzun Boyu Neden Kısa Kalır? 

Çocuğunuzun boy uzamasını etkileyen birçok faktör vardır. Bu faktörlerden en önemlisi genetik faktörlerdir. Çocuğunuzun erişkin boyunun %60-80’ini genetik faktörler belirler. Bunun dışında beslenme ve egzersiz gibi çevresel faktörler de boy uzamasında çok önemlidir.

 

Çocuğunuz Normalde Ne Zaman ve Ne Kadar Uzar? 

1-2 yaşından sonra ergenliğe kadar çocuklar yılda yaklaşık 5 cm uzarlar. Ergenlikte kızlar ortalama 20-25 cm ve erkekler ise 25-30 cm uzarlar. Ergenlik bitince de kemiklerdeki uzama çekirdekleri kapanır ve erişkin boy oluşur. Artık boy uzaması söz konusu olmaz. Ergenlik bittikten sonra bile boyu uzattığı ileri sürülen tüm doğal ürünler, aslında yararlı değildir ve hiçbir şekilde boyu uzatmaz. Bu nedenle boyu kısa olan çocuklar, en kısa zamanda kontrol edilmelidir. Aksi halde kemiklerdeki uzama çekirdekleri kapanınca yapacak bir şey kalmayabilir.

 

Çocuğunuzun Boyunun Kısa Kalmasını İstemiyorsanız Ergenlik Çağında Mutlaka Boyunu Kontrol Ediniz? 

Diğer önemli nokta da, boy uzamasının son dönemi olan ergenlikte, çocuklar erişkin boyları acısından MUTLAKA değerlendirilmelidir. Çünkü çocuk, erken ergenliğe girdiyse yaşıtlarına göre uzun olsa da ergenliği erken tamamlanacağı ve kemiklerdeki uzama çekirdekleri erken kapanacağı için erişkin boyu kısa kalabilir. Bu nedenle geç kalmamak için çocuklar ergenlikte boy acısından da değerlendirilmelidir.

 

Çocuğunuzun Boyu Psikolojik Durumunu Da Mutlaka Etkiler! 

Son olarak, sınıfının kısalarından olan çocuklar psikolojik olarak da olumsuz etkilenirler. Bu noktada, zamanında tanı ve tedavi yüz güldürücüdür. Örneğin boy kısalığı değerlendirilmesi sonrasında tahmini erişkin boyunun gayet iyi olacağını öğrenen çocuklar, ciddi bir mutluluk ve rahatlama yaşayacaktır. Diğer taraftan tedavi gerektiren çocuklarda, erken tedavi çocuğun boyunun maksimum uzamasını sağlayarak çocuğu bu psikolojik problemlerden kurtaracaktır.

Çocuğunuzun Boyunun Maksimum Uzaması İçin Neler Yapabiliriz?

Çocuğunuzun boy uzamasını, en iyi değerlendirmenin ve yaşına uygun boy uzamasının kontrolünün en iyi yolu, düzenli boy ölçmek ve takip etmektir. Bunun dışında çocuğunuzun boy uzamasını en üst düzeye çıkarıp olabildiğince uzun olmasını sağlamak için bazı öneriler vardır:

 

1) Dengeli beslenme: Çocuklarımızın boy uzamasında en önemli faktörlerde biri dengeli beslenme ve tüm besinlerin alınmasıdır.  Bu besinlerin başlıcalar taze meyveler, taze sebzeler, kepekli tahıllar, kümes hayvanları, yağsız et, balık, yumurta ve süt ürünleri olmalıdır. Bu besinler, kas yapımına yardımcı olur, kemikleri güçlendirir ve vücut büyümesini teşvik ederler. Şeker, kek, pasta, pizza, tatlı, hamburger, gazlı içecekler, cips ve kızartmalardan uzak durulmalıdır. Özellikle fazla şeker tüketilmesi, büyüme hormonunu üretimini engeller, dikkat edilmelidir.

Diğer önemli nokta kemik sağlığı acısından yeterli kalsiyum ve D vitamini desteğinin sağlanmasıdır. Koyu yeşil yapraklı sebzeler, süt ürünleri (süt, yoğurt, peynir), fasulye, mercimek ve badem iyi kalsiyum kaynaklarıdır. D vitamini eksikliği ülkemizde sık görülmekte olup her 8-10 çocuktan birinde D vitamini eksikliği vardır. D vitamini eksikliğinde kemik yapımı bozulmaktadır. Bu nedenle yeterli uzama için serum D vitamini düzeyi kontrol edilmeli ve D vitamini eksikliği varsa en kısa zamanda tedavi edilmelidir. D vitamininden zengin olan ton balığı, güçlendirilmiş süt ve yumurta sarısı tüketilmesi de faydalıdır.

Çinko, hücre büyümesi gibi birçok fizyolojik süreçte kritik bir rol oynar. Çinko eksikliğinde büyüme geriliği, iştahsızlık ve bağışıklığın bozulması saptanır. Çinko tedavisi çocuklarda boy uzamasını arttırır. Kırmızı et, kümes hayvanları, deniz mahsulleri, fasulye, fındık, kabak çekirdeği ve kabak çinko bakımından zengindir.

Ergenlik öncesinde kilo fazlalığı olan çocukların, diğer çocuklardan boyları daha uzun olmaktadır. Ancak obez ergenlerin boy uzaması daha az olmaktadırlar. O nedenle dikkatli olunmalıdır.

 

2) Doğal Bitkisel Gıda Takviyeleri: Boy uzattığı ileri sürülen bazı bitkisel gıda takviyesi olan ürünler, gerçeği yansıtmamaktadır. Doğal olduğu ve içinde bitki özleri içerdiği ifade edilen bir kısım gıda bitkisel katkı maddelerinde, hormon benzeri maddeler de bulunmaktadır. Örneğin bitkisel olup boy uzattığı söylenen bazı gıda takviyeleri soya içermektedir. Soya, ilk bakışta masum gibi gözükse de kadınlık hormonu olan östrojen benzeri bir etkiye sahiptir. Aileler, bitkisel gıda takviyesi verdiklerini düşünüp çocuklarına, aslında doğrudan hormon vermektedirler. Bitkisel gıda takviyesindeki bu hormonlar, ilk kullanıldıklarında çocuğun boyunu uzatıyor gibi görülmektedir. Ancak bu maddeler hem çocukların sağlığını olumsuz etkilemekte hem de hormon oldukları için çocukların büyüyünce olacakları erişkin boylarının kısa kalmasına neden olmaktadır.

Bir diğer önemli nokta ergenlik bittikten sonra alınan bitkisel gıda takviyelerinin boy uzamasına herhangi bir etkisinin olmamasıdır. Ergenlik bitince kemiklerde büyümeyi sağlayan büyüme çekirdekleri kapanır. Artık büyüme söz konusu değildir. Büyüme çekirdekleri kapandıktan sonra da boy uzattığı ileri sürülen tüm doğal bitkisel gıda takviyeleri gerçeği yansıtmaz ve asla boy uzatmaz. Lütfen çocuğunuz sağlığı ile oynamayınız. İster doğal ister kimyasal olsun bu tür takviyeler hem çocuğunuzun sağlığını olumsuz etkiler hem de paranızı kötü niyetli kişilere kaptırmış olursunuz.

3) Yeterli Uyku : Büyüme hormon üretiminin %75’i uykuda olmaktadır. Uyku problemlerinde büyüme hormonu üretimi azalır. Bu nedenle erken yatağa gitmek, uyumaya yakın bir şeyler yedirip içirmemek ve yeterli uyuma faydalıdır (3-5 yaş 11 saat; 6-13 yaş 11 saat; 14-17 yaş 10 saat uyuma yeterlidir)

4) Spor Yapmak: Düzenli egzersizin birçok faydası vardır. Çocukların kaslarını ve kemiklerini güçlendirir, sağlıklı kilolu olmasına yardımcı olur ve büyüme hormonu üretimini arttırır. Çocuklar günde en az 45 dakika – 1 saat egzersiz yapmalıdır.

  • Germe egzersizleri: Çocuğunuz için çok faydalıdır. Özellikle sırtını duvara yaslayıp ayak parmaklarının üzerinde durarak ellerlini en yükseğe ulaşmaya çalışmak ile çocuğun bacakları ayırarak yere oturması ve elleri ile önce sağ ayak parmaklarına sonra sola dokunmaya çalışması şeklindeki germe egzersizleri yapılmalıdır. Bu egzersizleri günde 10 defa yapması önerilmektedir. Jimnastik ve yoga gibi egzersizleri düzenli yapmak çok faydalıdır.
  • Asılma: Barlardan asılmak çocukların sevdiği bir egzersizdir ve omurganın düzelmesine ve uzamasına yardımcı olabilir. Bu amaçla eve bir asma çubuğu alınabilir. Böylelikle çocuğunuz asılma ve kendini kaldırma hareketleri yapabilir. Bu hareketleri her gün 5 ila 10 dakika yapması çok faydalıdır. Her ikisi de kol ve sırt kaslarını güçlendirir ve formda kalmasına yardımcı olur. Diğer taraftan zıplamak, ip atlamak da bu konuda faydalı bir sporlardandır.
  • Zor Sporlar: Çocukların ağırlık kaldırması veya stresli-ağır antrenmanlar yapması önerilmez. Bununla birlikte, basketbol, tenis ve badminton gibi sporların hepsi vücuttaki büyüme hormonlarını teşvik etmenin ve çocuğunuzun daha uzun büyümesine yardımcı olmanın harika yoludur. Koşu, yüzme, ip atlama ve bisiklet de harika seçenekler.

 

Doç.Dr. Ediz Yeşilkaya
Çocuk Sağlığı ve Endokrinoloji